Z UWAG WSTĘPNYCH KOLEGIUM REDAKCYJNEGO

DO PIERWSZEGO WYDANIA

Dlaczego przekład z języków oryginalnych?

    Powszechne dziś w Kościele i w całym chrześcijaństwie zjawisko odnowy biblijnej to skutek wielu czynników. Między innymi, z pewnością nie najmniejszym jest głód prawdy szukanej u źródeł i zapotrzebowanie na autentyzm. Wielu dziś z pewnością podpisze się pod poglądem kardynała Newmana wygłoszonym przed stu laty przeszło: «Życie Pana naszego w Ewangelii działa na mnie lepiej niż traktat "O Bogu", a trzy wiersze ze św. Jana dają mi więcej pożytku niż trzy punkty medytacji». Wspomniana odnowa biblijna u specjalistów w tej dziedzinie zaznaczyła się między innymi zwiększonym zainteresowaniem tekstami oryginalnymi i rozwojem filologii biblijnej: hebrajskiej, aramejskiej i greckiej. Jest to zupełnie zrozumiałe zarówno na tle ponawianych od niemal stulecia zachęt ze strony urzędu nauczycielskiego Kościoła do tego rodzaju studiów, jak i ogromnego rozkwitu filologu w ogóle. Stąd wszystkie nowoczesne komentarze do Pisma świętego opierają się na tekście oryginalnym. Nie inaczej zresztą postępował "książę egzegetów" - św. Hieronim. Zainteresowanie jednak dla tekstów pierwotnych nie jest bynajmniej wyłącznym przywilejem fachowców. Przeciwnie, podobnie jak myślała św. Teresa z Lisieux, pisząc te słowa: «Gdybym była kapłanem, studiowałabym język hebrajski i grecki, aby móc czytać słowo Boga takim, jakie On raczył je wyrazić w ludzkiej mowie»; tak myślą i czują bardzo szerokie koła wiernych, dla których - za wyraźną aprobatą Stolicy Apostolskiej 1 - wciąż powstają na całym świecie nowe katolickie przekłady Pisma świętego z języków oryginalnych na języki współczesne. Rosnący i u nas w kraju ruch biblijny dotąd jeszcze nie zdobył się na przekład całości Pisma świętego na współczesny język polski. Tę właśnie lukę staramy się obecnie wypełnić.

Tekst i jego krytyka

    Za podstawę do przekładu niniejszego służyły zasadniczo następujące wydania krytyczne tekstu biblijnego:

    Do tekstu hebrajskiego (i fragmentów aramejskich) ST: Biblia Hebraica, ed. R. Kittel, A. Alt, O. Eissfeldt, Stuttgart 1945, 2 tomy - z uwzględnieniem odkryć w Qumran.

    Do tekstu greckiego ST: Septuaginta..., ed: A. Rahlfs, Stuttgart 1943, 2 tomy.

    Do tekstu greckiego NT: Novum Testamentum Graece at Latine, ed. A. Merk, Romae 1951.

    Tłumacze poszczególnych ksiąg w niniejszym przekładzie mieli możność uwzględniania również innych wydań krytycznych. Te odchylenia - jak również znaczniejsze różnice zachodzące w przekładzie w porównaniu ze znanymi u nas dotąd tłumaczeniami z Wulgaty - sygnalizowane są w przypisach.

    Popularyzacyjny charakter niniejszego przekładu nie pozwolił nam na umieszczenie tzw. aparatu krytycznego, niezbędnego w naukowych wydaniach tekstów biblijnych. Lojalność jednak wobec czytelnika kazała nam sygnalizować w przypisach ważniejsze dla sensu miejsca, gdzie tekst święty uległ skażeniu, i jak się go próbuje poprawić.

Szata językowa polska

    Zapytywana ostatnio w sprawie przekładów biblijnych Stolica Apostolska wyrażała życzenie, by w nich stosować dzisiejszy nowoczesny język literacki: Toteż, kontynuując próby poczynione już u nas w kraju, postanowiliśmy - nie bez pewnego lęku i żalu - świadomie odstąpić od czcigodnej tradycji Wujkowej, gdy idzie o słownictwo i styl, zachowując jednak jego najgłębszą zasadę - dostojeństwo godne tekstu natchnionego. Pisarze święci stosowali język nie archaiczny, lecz sobie współczesny. Taki też język niech trafia do dzisiejszego słuchacza i czytelnika, dla którego pewien archaizm formy łatwo może z sobą nieść sugestię, że w Piśmie św. mowa jest tylko o czcigodnych zabytkach przeszłości.

    Troska o autentyzm kazała nam nie stylizować zbyt współcześnie hebrajskiego sposobu opisywania, który tak się różni od dzisiejszego. Imiona własne osób i nazwy geograficzne staramy się oddawać w brzmieniu języków pierwotnych, czyniąc oczywiście ustępstwa - i to częste - na rzecz imion i nazw już przyswojonych w naszym języku. Podając brzmienie pierwotne, stosujemy transliterację fonetyczną, nie zaś ściśle naukową.

    Biblijne partie poetyckie staraliśmy się w miarę możności oddawać prozą rytmiczną, stosując w druku podział na stychy, zgodnie z oryginałem hebrajskim, a w Nowym Testamencie odtworzyć podział na stychy na podstawie badań naukowych nad rytmiką tekstu greckiego.

Części dodatkowe opracowania tekstu

    Wymagane w przekładach katolickich Pisma świętego objaśnienia tekstu natchnionego ograniczają się w niniejszej publikacji do koniecznego minimum. Wyrazy lub zdania objaśniane w przypisach otrzymują w tekście gwiazdkę (*). W przypisie u dołu stronicy rozdział i wiersz, zawierające objaśniane wyrazy, są podane przed objaśnieniem. Całe słowa czy zwroty z tekstu są powtarzane w przypisach tylko wówczas, gdy jeden wiersz zawiera kilka gwiazdek odsyłających.

    Częściej zachodzące terminy, pojęcia, nazwy specjalne otrzymały w tekście literkę (s) - odsyłającą czytelników do zamieszczonego na końcu Słownika niektórych pojęć biblijnych, imion własnych i nazw geograficznych.

    Dla zorientowania czytelnika w kontekście dziejowym i geograficznym faktów biblijnych podajemy odpowiednie mapy oraz tablicę chronologiczną.

 

Za Kolegium Redakcyjne     

O. Augustyn Jankowski OSB     

 

1 Po określeniu, na czym polega tzw. prawna autentyczność oficjalnego przekładu łacińskiego Wulgaty - tak mówi Pius XII: "Dekret Soboru Trydenckiego nie zabrania również, aby dla potrzeb i pożytku wiernych dokonywać tłumaczeń na języki nowożytne, celem ułatwienia zrozumienia Słowa Bożego. Czynić to można nawet z tekstów pierwotnych, jak tego - z uznaniem podkreślamy - dokonano już w różnych krajach za zezwoleniem Kościoła". Enc. Divino afflante Spiritu, AAS 35(1943) 309n; przekł. Ks. E. Dąbrowski, Warszawa 1946, 25. Por. nieco wcześniejszą odpowiedź Komisji Biblijnej z dnia 22 VIII 1943: AAS 35(1943) 270n; EB nr 535-537.